Verkiezingsuitslag voorspellen adhv lichaamstaal is onmogelijk

Reactie op het artikel ‘Lichaamstaal liegt niet, voorspellingen van de verkiezingsuitslag’ verschenen in Het Laatste Nieuws, P-Magazine, Het Belang van Limburg, Gazet van Antwerpen.

Patrick Wezowski, een specialist in lichaamstaal, bekeek samen met zijn team de beelden van de recentste verkiezingsdebatten. Aan de hand hiervan kon het panel de verkiezingsuitslag voorspellen. (artikel geschreven en gebaseerd op het grote debat op Eén). Als imagoconsulent ben ik reeds jaren intensief bezig met het bestuderen van lichaamstaal en het geven van trainingen en lezingen rond dit onderwerp. Ik las dan ook met veel interesse doch enige verbazing het artikel over hoe lichaamstaal de uitslag van de verkiezingen kan voorspellen.

Hoezeer ik Dhr. Patrick Wezowski respecteer en zijn kwaliteiten in dit vak zeker niet onderschat of wil ondermijnen, zijn er een aantal hiaten terug te vinden in zijn stellingen. Voorspellingen omtrent de uitslag van de verkiezingen doen door het lezen van lichaamstaal is namelijk onmogelijk. Ik kan zeker en vast akkoord gaan met Dhr. Wezowski zijn waarnemingen, maar ik ben het hoegenaamd niet eens met de interpretatie en conclusies die hij en zijn panel geven aan deze observaties.

Ik zou hierop willen reageren met 4 concrete punten die aantonen waarom er een aantal dingen niet kloppen:

1. Misinterpretatie van Albert Mehrabian’s onderzoek is de eerste reden waarom voorspellingen niet kunnen.
2. De redenering om voorspellingen te doen door het principe van de 1ste indruk te gebruiken is tegenstrijdig en klopt niet.
3. Verdere voorbeelden die aantonen dat de conclusies niet kloppen met de observaties van hun lichaamstaal.
4. Wat kan je dan wel doen met de lichaamstaal van politici?

1 – Misinterpretatie van Albert Mehrabian’s research

In het artikel: “Lichaamstaal maakt voor een heel groot gedeelte het succes van onze communicatie uit. Dat blijkt uit onderzoek van de Amerikaanse psycholoog Albert Mehrabian. Het visuele aspect heeft 55%  impact op wat we meedelen….  aan de hand daarvan kunnen we voorspellingen van de verkiezingsresultaten doen die voor 70 % accuraat zijn.”

Het welbekende statement van Albert Mehrabian, dat veel sales & communicatie specialisten graag in de mond nemen wordt vaak mis geïnterpreteerd. Meer dan 55% van het succes van onze communicatie zou afhankelijk zijn van lichaamstaal (meer bepaald van facial expressions of gezichtsuitdrukkingen) en 38 % van het stemgebruik. Hierdoor blijft er nog een kleine 7% over voor de woorden die gebruikt worden, de inhoud dus. Dr. Mehrabian’s is sinds de publicatie van zijn studie in de jaren ’70 aan het ijveren voor de juiste interpretatie van dit statement. Deze percentages zijn immers enkel van toepassing zijn wanneer we spreken over emoties (gevoelens) en gedragingen. Soms zeggen mensen iets en bedoelen ze iets anders.
Voorbeeld: Vraag aan een politicus: ”Doet u graag aan politiek?” Antwoord: “Ja, enorm graag.” Ondertussen ziet u in het gezicht een nee-knikkende politicus (zeer vaag trouwens) met een neutrale stem. Hier is het verbale niet congruent met het non-verbale en wordt dit beschouwd als een teken van oneerlijkheid.
Wanneer je dit ‘foute’ statement zou volgen, zou de politicus die u zondag kiest niet noodzakelijk bekwaam of een dossierkenner moeten zijn. Men zou kiezen voor een knappe, charismatische politicus met de krachtigste lichaamstaal die zelfs geen Nederlands moet spreken om betrouwbaar te ogen. Ik denk dat een 50/50 percentage (50% verbaal/50% non-verbaal) een meer realistische toepassing is van het Mehrabian statement. Een voorspelling doen die tot 70% accuraat is, is dan ook flagrant incorrrect.

Enkele bronnen:

• Boek van Albert Mehrabian ‘Non-verbale communicatie’
• Interpretatie op: http://www.businessballs.com/mehrabiancommunications.htm
• 

2 – Eerste indruk

In het artikel:“ Tijdens de eerste 4 seconden maken we al voor 70% de beslissing of we iemand al dan niet aantrekkelijk, intelligent,of betrouwbaar vinden, of met die persoon goed zouden overeenkomen en op dezelfde golflengte zitten……”
Op zich ben ik volledig akkoord met deze stelling, daar zijn ook eindeloze onderzoeken en boeken over geschreven. Maar als we deze redenering volgen in het artikel zou iedereen na deze 4 seconden zijn/haar mening al gevormd hebben. Met andere woorden zouden wij als televisiekijker in het moment dat de politici worden voorgesteld door Linda De Win en iedereen netjes op een rij aan de beurt komt al weten wie er wint en verliest. Of anders gezegd zouden we dan door het snap judgement (snelle oordeel) dat in ons oerbrein gevormd wordt, al weten bij wie we ons goed voelen (comfort) of niet goed voelen (discomfort), voor wie we gaan stemmen of niet gaan stemmen.

Naar mijn mening is het relaas dat dan volgt in het artikel, het bewijs dat de voorspellingen niet kloppen. Onze mening is tenslotte in die eerste momenten al gevormd en het panel van Dhr.Wezowski baseert hun voorspellingen o.a. op de lichaamstaal bekeken over een veel langere periode.
Trouwens een interpretatie uit een 1stse indruk is enkel geldig wanneer wij die persoon nog nooit ontmoet, gezien of gehoord hebben. Dit wil zeggen dat de televisiekijker nog nooit mag gehoord hebben van Caroline Gennez of Filip Dewinter. Die kan lijkt me in dit geval klein. Wij hebben reeds vooroordelen over onze politici en hun respectieve politieke partijen.

Voorbeeld: iemand die categoriek weigert om het Vlaams Belang een kans te geven zal nooit ‘verkocht’ zijn voor het charisma van Filip Dewinter, los van hoe hij presteert gedurende een debat.

De interpretaties of voorspellingen die door Dhr. Wezowski in het artikel worden gegeven zijn observaties van de politici in heel het debat. Langer dan 4 seconden, dunkt me.

3 – Voorspellingen van resultaten adhv lichaamstaalanalyse is onmogelijk

Het is absoluut onmogelijk om de verkiezingsuitslagen te voorspellen door lichaamstaal te bekijken. Waar ik Dhr.Wezowski wel in kan volgen is de juiste observatie van de lichaamstaalsignalen die hij beschrijft. Ik ben er echter van overtuigd dat de interpretatie, laat staan de voorspelling, niet klopt.
Lichaamstaal efficiënt gebruiken is een machtig middel in communicatie. Men moet er echter zeer voorzichtig mee omgaan. Lichaamstaalsignalen moeten eerst gezien, vervolgens benoemd en daarna geïnterpreteerd worden. Communicatiespecialisten die de leer van de ‘oude lichaamstaal’ gebruiken durven er nog al eens onvoorzichtig mee om te springen waardoor er verkeerde conclusies getrokken werden.

a – normering of baselining

In het artikel schrijven Dhr. Wezowski en zijn panel dat Mevrouw Thyssen “…haar mondhoeken onophoudelijk naar beneden gericht zijn wat haar een droevige aanblik geeft en doet vermoeden dat ze zich vaak ongelukkig voelt. Ze zou het allemaal tegen haar zin doen….”
Het observeren van iemands lichaamstaal mag niet uit de context gerukt worden. Elke persoon is anders dus logischerwijze is elke lichaamstaal op één of andere manier eigen aan een persoon. Elke persoon heeft zijn/haar  eigen ‘norm’ of  ‘baseline’. Bij Mevrouw Thyssen bewijzen foto’s uit het verleden (zie hieronder) dat haar mondhoeken in een situatie waar ze niet poseert steeds naar beneden gericht zijn. Dit is haar baseline. Enkel wanneer de positie hiervan verandert kan man pas een interpretatie geven aan.

b – lichaamstaalsignalen observeren, benoemen maar verkeerd interpreteren

• Over Filip Dewinter: vinger naar voren wijzend – expressieve en grote handgebaren – ‘power’-gebaren of autoritaire handgebaren
• Over Bart De Wever: weinig expressief in gezicht – weinig handgebaren enkel om boodschap te versterken – gecontroleerde lichaamshouding
• Over Jean-Marie Dedecker: laat zijn hoofd zakken en kijkt over zijn neus- maakt een vuist of wijst met zijn vinger.Het benoemen en interpreteren wordt daarna door het panel met de natte vinger gedaan. Er worden conclusies en voorspellingen gedaan die niets te maken hebben met de lichaamstaal die zich heeft voorgedaan.

Ik geef hier 2 uitgewerkte voorbeelden:

Filip Dewinter:

• Observatie: vinger naar voren wijzend-expressieve en grote handgebaren-‘power’-gebaren -autoritaire handgebaren.

• Volgens het panel: agressiviteit, bezwerend, het heilige vuur is weg, hij gelooft er niet meer in en maakt daar non-verbaal geen geheim van.

• Mijn conclusie: De wijzende vinger is inderdaad een dominant gebaar om iemand duidelijk te zeggen: zo hoort het, en jij moet luisteren. De andere handgebaren zijn krachtige signalen die een zelfzekere doch dominante indruk nalaten om je woorden kracht bij te zetten. Het zijn gebaren die door mensen als Oprah Winfrey, Barack Obama, Sarkozy allemaal gebruikt worden. De interpretatie die het panel aan deze lichaamstaalsignalen geeft is zeer negatief. Woorden als agressief, bezwerend, geloof er niet meer in (onzelfzeker) zijn subjectief en niet objectief in de context geplaatst.
  Een consulent of adviseur moet objectief zijn en buiten de partijpolitiek heen kijken.  Ik heb geen enkel bewijs gezien dat het vuur uit Dhr. Dewinter verdwenen is, integendeel. Hij oogde kalm en beredeneerd. Sommige mensen die Dhr. Dewinter niet kennen zouden hem een krachtige zaakvoerder kunnen noemen. Het gaat over ‘perceptie’.

Bart De Wever:

• Observatie: weinig expressief in gezicht – weinig handgebaren enkel om boodschap te versterken – gecontroleerde lichaamshouding

• Volgens het panel: alles onder controle – veiligheid en zekerheid etc… conclusie een winnaar en geboren leider.

• Mijn conclusie: Ik kan deze redenering volledig volgen. Dhr. De Wever is in de meeste situaties zo te beschrijven, dat was jaren geleden zo toen hij en zijn partij nog minder ‘succesvol’ waren en eveneens wanneer hij hem in de Slimste Mens te zien was. In dit geval is het gewoon zijn norm of baseline. Zijn succes en die van zijn partij is zeker en vast mede te wijten aan deze gecontroleerde politicus. Zijn lichaamstaal is nochtans voor en na succes hetzelfde gebleven. De echte reden is eerder te vinden in de ‘snap judgments’ die ik hierboven heb vermeld. Voor de slimste mens bestond er een groter vooroordeel ten overstaan van NV-A in de publieke opinie: seperatisten en daarmee ook De Wever zijn negatief voor ons land was een geldende redenering. Na de deelname aan De Slimste Mens is de perceptie bij het grote publiek veranderd, men is hem eerlijker en sympathieker gaan vinden dan voorheen. Het gevolg is dat dezelfde lichaamstaal nu anders geïnterpreteerd wordt.

4 – Wat kan dan wel met lichaamstaal?

Je kunt twee richtingen uit met lichaamstaal:

1. Uw eigen lichaamstaal bewuster gebruiken waardoor u een sterker imago en uitstraling opbouwt.
2. De lichaamstaal van een ander beter begrijpen door te observeren, benoemen en interpreteren.

Wanneer u beide facetten meester bent, kan u in gesprekken beter controle houden en uw communicatie aanzienlijk versterken waardoor u bijvoorbeeld in de bedrijfswereld efficiënter kan omgaan met oversten, klanten, leveranciers en partners,… Wij noemen dat ‘rapport maken’.
Zo worden politieagenten of inspecteurs opgeleid in non-verbale communicatie omdat ze bijvoorbeeld bij een ondervraging van een crimineel , elementen kunnen opmerken die niet in overeenkomst zijn met wat de verkrachter of moordenaar op dat moment zegt. Men zal nooit door enkel de lichaamstaalsignalen kunnen zien of iemand écht liegt of de waarheid spreekt. Maar als een verkrachter zegt dat hij het niet gedaan heeft en zijn lichaam laat verschillende andere signalen zien die niet congruent zijn met het verbale, kan de onderzoeker zien dat er iets niet klopt. Vanuit deze interpretatie kan de onderzoeker verdere gerichte vragen stellen tot de verkrachter uiteindelijk tot bekentenis kan overgaan.

Wat ik wel heb gezien

Marianne Thyssen
Wat opviel was dat haar stemgebruik een enorme verandering kende,  een echte evolutie doormaakte: van kalm naar stotterend, naar hoger stemvolume.
Interpretatie kan zijn: ze geraakt doorheen het debat meer en meer gefrustreerd en verdedigend. Reden hiervoor is volgens mij te zoeken in de vragen die men haar stelde. Ze moest zich steeds meer en meer verdedigen op de mistoestanden uit het verleden. Het publiek was tegen haar en moedigde de tegenpartij openlijk aan. Ze was de kop van jut. Haar emotie nam de bovenhand en dit was onder andere te merken in haar stem.
Dit kan men niet interpreteren als: ze gelooft niet meer in haar zaak, ze wil daar niet zijn, ze is verbitterd,…. Dat zijn subjectieve interpretaties waar geen enkele basis te vinden is in haar lichaamstaal.

Filip Dewinter
Je ziet Dhr. Dewinter gedurende het eerste deel van de debatten op zijn tippen naar voren en achteren wiebelen. In het begin van het debat wanneer Mevrouw De Win hun voor de eerste keer aanspreekt is hij de enige in de rij die zijn armen gekruist heeft.  Beiden signalen kunnen duiden op zenuwachtigheid, onzekerheid en angst. Welke van deze emoties het is, is irrelevant. Het duidt wel op het een primaire emotie van ‘discomfort’ die te wijten kan zijn aan de situatie, gecreëerd door de stress van televisieopnames, luidruchtig publiek, enthousiasme om het woord te nemen, …  Het zijn ongecontroleerde signalen van een man die na verschillende mediatrainingen en ervaring toch een blijk van menselijke onzekerheid onbewust laat zien.

Alexander De Croo
Bij Dhr. De Croo zien we vaak de geperste lippen verschijnen die duiden op stress en angst. Normaal zijn deze omstandigheden voor een vrij onervaren politicus dan ook niet. Mensen die in deze situatie weinig stress laten zien zijn of zeer ervaren en getraind of zeer ongevoelig. Deze emotie verklaart waarschijnlijk ook het versneld knipperen met zijn ogen.

Conclusie

Het meest interessante wat men als lichaamstaalexpert kan doen wanneer u gevraagd wordt iemands lichaamstaal te lezen is door het volgen van de conversatie onregelmatigheden trachten op te sporen.

Wanneer Marianne Thyssen in het rechtstreeks debat met Caroline Gennez antwoordde: “… wel   dan moeten we besparen….”, en tegelijkertijd haar hoofd zachtjes nee knikte, dan vraagt een lichaamstaalexpert zich af : “Oei, dat klopt niet, ze gelooft daar niet echt wat ze zegt.

Zo kan men inderdaad écht zien wat iemand onbewust laat ‘lekken’. Als ik als lichaamstaalexpert voorspellingen kon doen wie wat zou winnen, een verkiezing of een voetbalwedstrijd, zat ik vermoedelijk al in de top 10 van de rijkste mensen van België. Het is gewoon spijtig dat mensen door dergelijke stellingen een verkeerde indruk krijgen van wat lichaamstaal wel allemaal kan doen, om van de mogelijk onterechte impact op de campagnes van deze politici nog maar te zwijgen.